Stopnie ochrony IP: co oznaczają kody od IP20 do IP68 i gdzie ich używać

Jakiego stopnia IP wymaga instalacja zewnętrzna: pod zadaszeniem i w nieogrzewanych pomieszczeniach – nie mniej niż IP44, na otwartej przestrzeni podczas deszczu – IP65 i więcej, natomiast w miejscach narażonych na zanurzenie w wodzie – IP67/IP68. Poniżej wyjaśniamy, co oznacza każda cyfra kodu i jak dokonać wyboru w zależności od warunków eksploatacji.

Kod IP (Ingress Protection, PN-EN 60529) to dwie cyfry występujące po literach IP: pierwsza (0–6) określa stopień ochrony obudowy przed ciałami stałymi i pyłem, druga (0–9) – przed wodą. Im wyższa cyfra, tym surowsze warunki testowe: IP20 oznacza ochronę jedynie przed dostępem palców i przedmiotami większymi niż 12,5 mm, IP54 to obudowa pyłoszczelna i odporna na bryzgi, a IP68 umożliwia pracę przy długotrwałym zanurzeniu w wodzie.

Praktyczne wskazówki: pomieszczenia suche – IP20, łazienka oraz zadaszone miejsca zewnętrzne – IP44, otwarte przestrzenie na zewnątrz – IP65 i więcej, zanurzenie w wodzie – IP67/IP68. Kod IP nie określa wytrzymałości mechanicznej – za nią odpowiada osobny kod IK.

Co oznacza kod IP

IP (Ingress Protection) to międzynarodowy standard (PN-EN 60529), który określa stopień ochrony obudowy sprzętu elektrycznego przed wnikaniem ciał stałych i wody. Kod składa się z dwóch cyfr charakterystycznych: IPXY, gdzie X oznacza ochronę przed dostępem do niebezpiecznych części i ciałami stałymi (0–6), a Y – ochronę przed wodą (0–9). Po cyfrach mogą występować dodatkowe litery A, B, C lub D (dotyczące ochrony przed dostępem do części pod napięciem) oraz pomocnicze litery H, M, S lub W (gdzie W oznacza ochronę w określonych warunkach pogodowych).

Pierwsza cyfra – ochrona przed ciałami stałymi i pyłem

Cyfra	Ochrona przed	Rozmiar
0	Brak ochrony	–
1	Dużymi ciałami stałymi	> 50 mm (tył dłoni)
2	Średnimi ciałami stałymi	> 12,5 mm (palec)
3	Małymi ciałami stałymi	> 2,5 mm (narzędzie)
4	Drobnoziarnistymi ciałami stałymi	> 1 mm (przewód)
5	Pyłem (ochrona częściowa)	Pył nie wpływa na pracę urządzenia
6	Pyłem (ochrona całkowita)	Całkowita pyłoszczelność

Druga cyfra – ochrona przed wodą

Cyfra	Ochrona przed	Warunki testowe
0	Brak ochrony	–
1	Pionowymi kroplami	Krople spadają pionowo
2	Kroplami pod kątem 15°	Obudowa nachylona pod kątem 15°
3	Deszczem	Rozpylana woda (deszcz) pod kątem do 60° od pionu
4	Bryzgami	Bryzgi z każdego kierunku
5	Strugami wody	Strumień wody z dowolnego kierunku, dysza 6,3 mm, przepływ 12,5 l/min
6	Silnymi strugami wody	Strumień z dyszy 12,5 mm, przepływ ok. 100 l/min
7	Krótkotrwałym zanurzeniem	Głębokość do 1 m, przez 30 min
8	Długotrwałym zanurzeniem	Głębokość i czas – zgodnie z ustaleniami producenta
9	Strumieniami wysokociśnieniowymi i wysokotemperaturowymi	Ciśnienie 8–10 MPa, temperatura 80 °C

Różnica między IP65 a IP66 polega na sile strumienia podczas testu: 12,5 l/min z dyszy 6,3 mm w porównaniu do 100 l/min z dyszy 12,5 mm.

IP68 nie oznacza „lepszego w każdym aspekcie”: stopnie IPX7/IPX8 potwierdzają odporność na zanurzenie, ale nie gwarantują odporności na strumienie wody – są to dwie różne metody badawcze. Dlatego produkty, które muszą wytrzymać zarówno strumienie, jak i zanurzenie, oznacza się podwójnym kodem, np. IP65/IP68.

Odporność na uderzenia: kod IK

Mechaniczna odporność obudowy oznaczana jest osobnym kodem IK zgodnie z PN-EN 62262: od IK00 (brak określonej ochrony) do IK10 (energia uderzenia 20 J). W przypadku rozdzielnic na placach budowy lub w miejscach narażonych na uszkodzenia mechaniczne należy kierować się parametrem IK, a nie IP: stopień ochrony IP nie określa wytrzymałości mechanicznej.

Wybór IP: warunki eksploatacji → minimalny kod

• Pomieszczenia suche (mieszkanie, biuro): IP20 – standard dla modułowego osprzętu rozdzielnic, wyłączników nadprądowych i gniazd
• Łazienka zgodnie z PN-HD 60364-7-701: strefa 0 (wewnątrz wanny lub brodzika) – nie niżej niż IPX7, strefy 1 i 2 – nie niżej niż IPX4; w praktyce gniazda i przełączniki dobiera się o stopniu IP44 lub wyższym
• Na zewnątrz pod zadaszeniem: IP44 – gniazda, przełączniki, oprawy oświetleniowe
• Pomieszczenia przemysłowe, obudowy zewnętrzne: IP54–IP65 w zależności od zapylenia i wilgotności
• Na otwartej przestrzeni bez osłony: IP65 i wyżej – oprawy, reflektory, urządzenia do myjni oraz zakładów spożywczych
• Pokłady okrętowe, otwarte przestrzenie narażone na silny deszcz: IP66
• Krótkotrwałe zanurzenie (oświetlenie fontann, instalacje podziemne): IP67
• Stała praca pod wodą (oświetlenie basenów, pompy zanurzeniowe): IP68

Różnice praktyczne między stopniami ochrony IP44 a IP54 dla rozdzielnic zewnętrznych zostały omówione w osobnym artykule „Stopień ochrony IP44 vs IP54 dla rozdzielnic – co wybrać do pracy na zewnątrz”.