Rozdzielnica według PN-EN 61439: weryfikacja projektu, weryfikacja wyrobu, tabliczka i deklaracja zgodności
Seria PN-EN 61439 określa, jak projektuje się, bada i dokumentuje rozdzielnice niskiego napięcia. Wyjaśniamy podział ról, rodzaje weryfikacji i to, jakie dokumenty powinien otrzymać zamawiający.
Spis treści
- Części normy: która dotyczy Twojej rozdzielnicy
- Producent oryginalny i producent zestawu
- Weryfikacja projektu
- Weryfikacja wyrobu
- Parametry znamionowe: co powinien określić zamawiający
- Tabliczka znamionowa i dokumentacja
- Zmiany w rozdzielnicy po odbiorze
- Typowe nieporozumienia
- Systemy rozdzielnic w automatics.pro

Rozdzielnica niskiego napięcia to nie tylko obudowa z aparatami. To zestaw, za którego bezpieczeństwo ktoś odpowiada: musi wytrzymać prąd roboczy bez przegrzania, prąd zwarciowy bez zniszczenia i zapewnić ochronę przed porażeniem. Wymagania dla takich zestawów określa seria norm PN-EN 61439 (w nowszych wydaniach z oznaczeniem PN-EN IEC 61439). Poniżej wyjaśniamy, co w praktyce oznacza zapis „rozdzielnica zgodna z PN-EN 61439” i na co zwrócić uwagę przy odbiorze.
Części normy: która dotyczy Twojej rozdzielnicy
Seria składa się z części ogólnej i części szczegółowych dla różnych rodzajów zestawów:
| Część | Zakres |
|---|---|
| 61439-1 | Postanowienia ogólne — stosowana zawsze razem z częścią szczegółową |
| 61439-2 | Rozdzielnice i sterownice do rozdziału energii (tzw. PSC) — rozdzielnice główne, przemysłowe |
| 61439-3 | Rozdzielnice tablicowe przeznaczone do obsługi przez osoby postronne (DBO) — typowe rozdzielnice mieszkaniowe i biurowe |
| 61439-4 | Zestawy dla placów budowy (ACS) |
| 61439-5 | Zestawy do rozdziału energii w sieciach publicznych |
| 61439-6 | Systemy szynoprzewodów |
Rozdzielnica w mieszkaniu, do której dostęp mają mieszkańcy, podlega zwykle części 3, a rozdzielnica główna budynku obsługiwana przez wykwalifikowany personel — części 2. Wybór części wpływa na wymagania, m.in. dotyczące ochrony przed dotykiem i sposobu obsługi.
Producent oryginalny i producent zestawu
Norma rozróżnia dwie role:
- Producent oryginalny — opracowuje system rozdzielnic (obudowy, szyny, wsporniki, sposoby montażu aparatów) i przeprowadza dla niego weryfikację projektu. Dla systemu Legrand XL3 producentem oryginalnym jest Legrand.
- Producent zestawu — tablicowiec, który na podstawie systemu i instrukcji producenta oryginalnego buduje konkretną rozdzielnicę i odpowiada za nią jako za gotowy wyrób.
To producent zestawu podpisuje się pod rozdzielnicą — umieszcza tabliczkę znamionową i wystawia dokumenty. Może korzystać z weryfikacji projektu wykonanej przez producenta oryginalnego, pod warunkiem że buduje zestaw zgodnie z jego instrukcjami i nie wprowadza zmian wykraczających poza przebadane konfiguracje.
Weryfikacja projektu
Weryfikacja projektu potwierdza, że dany projekt rozdzielnicy spełnia wymagania normy. Obejmuje m.in. wytrzymałość materiałów i części, stopień ochrony obudowy, odstępy izolacyjne powietrzne i powierzchniowe, ochronę przed porażeniem i ciągłość obwodu ochronnego, właściwości dielektryczne, przyrost temperatury, wytrzymałość zwarciową, kompatybilność elektromagnetyczną i działanie mechaniczne. Norma dopuszcza trzy metody weryfikacji, zależnie od cechy:
- badanie (próba na egzemplarzu),
- porównanie z projektem odniesienia, który został przebadany,
- ocenę — obliczenia lub zastosowanie reguł projektowych z odpowiednim marginesem bezpieczeństwa.
Najtrudniejsze w praktyce są przyrost temperatury i wytrzymałość zwarciowa. Dlatego tak ważne jest stosowanie systemów, dla których producent oryginalny udostępnia przebadane konfiguracje i dane do obliczeń (np. dopuszczalne straty mocy w obudowie).
Weryfikacja wyrobu
Weryfikację wyrobu (dawniej: próby wyrobu) przeprowadza producent zestawu dla każdej wykonanej rozdzielnicy. Służy wykryciu błędów wykonania. Obejmuje m.in.:
- oględziny: stopień ochrony, odstępy izolacyjne, oznakowanie, kompletność;
- sprawdzenie połączeń, zwłaszcza momentów dokręcenia zacisków (wyrywkowo);
- sprawdzenie obwodu ochronnego i ciągłości połączeń ochronnych;
- próbę napięciową wytrzymywaną i/lub pomiar rezystancji izolacji zgodnie z wymaganiami normy;
- sprawdzenie działania mechanicznego i, gdzie to potrzebne, elektrycznego (blokady, sterowanie).
Wynikiem jest protokół weryfikacji wyrobu, który powinien trafić do zamawiającego razem z rozdzielnicą.
Parametry znamionowe: co powinien określić zamawiający
| Parametr | Znaczenie |
|---|---|
| Un | Napięcie znamionowe zestawu |
| InA | Prąd znamionowy zestawu |
| Inc | Prąd znamionowy obwodu |
| RDF | Znamionowy współczynnik obciążenia — jaka część prądu znamionowego obwodów może płynąć jednocześnie i długotrwale |
| Icw / Ipk / Icc | Prąd zwarciowy krótkotrwały, szczytowy i warunkowy — wytrzymałość zwarciowa zestawu |
| IP, IK | Stopień ochrony obudowy i odporność na uderzenia |
| Forma podziału wewnętrznego | W rozdzielnicach części 2 — stopień oddzielenia przedziałów (np. 1, 2b, 4b) |
Projektant lub inwestor powinien podać przynajmniej spodziewany prąd zwarciowy w miejscu zainstalowania, warunki środowiskowe (temperatura, wilgoć, miejsce montażu) i wymagany stopień ochrony. Bez tych danych producent zestawu nie ma podstaw do weryfikacji.
Tabliczka znamionowa i dokumentacja
Każda rozdzielnica powinna mieć trwałą tabliczkę z danymi producenta zestawu, oznaczeniem typu lub numerem identyfikacyjnym, datą produkcji i odniesieniem do właściwej części normy (np. PN-EN 61439-2). Do rozdzielnicy dołącza się:
- schematy i wykaz aparatów,
- protokół weryfikacji wyrobu,
- deklarację zgodności UE — rozdzielnica niskiego napięcia jest wyrobem objętym dyrektywą niskonapięciową 2014/35/UE i dyrektywą EMC, a zgodność oznacza się znakiem CE,
- instrukcję obsługi i konserwacji, jeśli zawiera elementy wymagające obsługi.
Praktyczna wskazówka: przy odbiorze rozdzielnicy porównaj aparaty na schemacie z zamontowanymi, sprawdź opisy obwodów i tabliczkę. Rozbieżności łatwiej wyjaśnić przed montażem niż po podłączeniu instalacji.
Zmiany w rozdzielnicy po odbiorze
Dołożenie aparatu czy wymiana wyłącznika na większy zmienia warunki, dla których zestaw zweryfikowano (np. straty mocy, prąd w szynach). Osoba wprowadzająca istotne zmiany przejmuje odpowiedzialność za ich zgodność z normą. Przy większej rozbudowie warto skontaktować się z producentem zestawu lub przeprowadzić weryfikację ponownie.
Typowe nieporozumienia
- „Obudowa jest zgodna z normą, więc rozdzielnica też”. Zgodność pustej obudowy z PN-EN 62208 nie oznacza zgodności zestawu z PN-EN 61439. Za zestaw odpowiada producent zestawu.
- „Aparaty mają CE, więc wystarczy”. Znak CE na wyłącznikach dotyczy aparatów, a nie sposobu ich połączenia, chłodzenia i wytrzymałości zwarciowej szyn w konkretnej obudowie.
- „Protokół pomiarów instalacji zastępuje weryfikację wyrobu”. Pomiary odbiorcze instalacji według PN-HD 60364-6 i weryfikacja wyrobu rozdzielnicy to dwa różne dokumenty o różnym zakresie.
Dla zamawiającego najważniejszy wniosek jest prosty: pytaj nie o to, czy „aparaty są dobre”, ale kto jest producentem zestawu, na jakim systemie zbudowano rozdzielnicę i jakie dokumenty weryfikacji zostaną przekazane. Rzetelny tablicowiec odpowie na te pytania bez trudu, a jego odpowiedzi warto zapisać w zamówieniu. Takie podejście ułatwia też późniejszy odbiór przez inspektora nadzoru i ubezpieczyciela obiektu.
Systemy rozdzielnic w automatics.pro
W katalogu znajdziesz systemy Legrand XL3 (od małych rozdzielnic modułowych po szafy XL3 4000 i 6300) oraz rozdzielnice modułowe Practibox S, wraz z akcesoriami: szynami, wspornikami i osłonami — w kategoriach szafy i obudowy rozdzielcze, rozdzielnice modułowe i szyny zbiorcze i rozdział prądu. O procesie produkcji piszemy w artykule produkcja i montaż rozdzielnic, a projekt możesz zacząć w konfiguratorze rozdzielnicy.