Dobór obudowy rozdzielnicy: podtynkowa, natynkowa, stojąca oraz stopień IP i IK
Obudowa decyduje o bezpieczeństwie, trwałości i wygodzie serwisu rozdzielnicy. Omawiamy rodzaje obudów, materiały, oznaczenia IP i IK oraz to, jak policzyć potrzebne miejsce.

Obudowa rozdzielnicy chroni aparaturę przed wnikaniem ciał obcych i wody, ludzi przed dotykiem części czynnych, a całość przed uszkodzeniami mechanicznymi. Wpływa też na temperaturę wewnątrz, a więc na pracę aparatów. Puste obudowy do rozdzielnic niskiego napięcia opisuje norma PN-EN 62208, stopnie ochrony IP — PN-EN 60529, a odporność na uderzenia IK — PN-EN 62262. Poniżej przechodzimy przez kolejne decyzje przy wyborze obudowy.
Rodzaj montażu
| Rodzaj | Zastosowanie | Na co uważać |
|---|---|---|
| Podtynkowa (wnękowa) | Mieszkania, domy, biura — estetyka, oszczędność miejsca | Głębokość wnęki, ściany nośne i ognioodporne, miejsce na kable w ścianie |
| Natynkowa | Garaże, kotłownie, pomieszczenia techniczne, modernizacje | Wprowadzenie kabli (dławnice, korytka), IP przy wprowadzeniach |
| Wisząca szafa metalowa | Rozdzielnice przemysłowe i sterownicze średniej wielkości | Nośność ściany, otwieranie drzwi, dostęp do wnętrza |
| Stojąca (wolnostojąca) | Rozdzielnice główne, duże prądy, wiele pól | Cokół, transport, przestrzeń obsługi przed szafą, rozbudowa w szeregu |
Materiał: tworzywo czy stal
- Tworzywo (np. rozdzielnice modułowe Practibox S, obudowy hermetyczne) — lekkie, izolacyjne (często II klasa ochronności), odporne na korozję. Dobre do mieszkań i pomieszczeń wilgotnych.
- Poliester wzmacniany (np. obudowy Marina) — odporny na chemikalia i warunki zewnętrzne, izolacyjny; stosowany w przemyśle i na zewnątrz.
- Stal malowana (np. szafki Atlantic, system XL3) — wytrzymała mechanicznie, dobrze odprowadza ciepło, wymaga połączenia z przewodem ochronnym.
- Stal nierdzewna — przemysł spożywczy, chemiczny, środowiska agresywne, częste mycie.
Stopień ochrony IP
Kod IP składa się z dwóch cyfr: pierwsza określa ochronę przed ciałami stałymi i dotykiem (0–6), druga — przed wodą (0–9). Typowe wartości dla rozdzielnic:
| Miejsce | Typowy stopień |
|---|---|
| Mieszkanie, biuro (sucho) | IP30–IP40 |
| Garaż, piwnica, pomieszczenie techniczne | IP41–IP44 |
| Zewnątrz pod zadaszeniem, plac budowy | IP44–IP55 |
| Zewnątrz bez zadaszenia, hale z myciem | IP65–IP66 |
Stopień IP dotyczy obudowy zamkniętej i poprawnie zmontowanej. Każde wprowadzenie kabla bez odpowiedniej dławnicy i każdy wycięty otwór obniża ochronę. Szczegóły kodu IP wyjaśniamy w artykule stopnie ochrony IP, a wybór między IP44 a IP54 — w artykule IP44 czy IP54.
Odporność na uderzenia IK
Kod IK (PN-EN 62262) określa energię uderzenia, którą obudowa wytrzymuje:
| Kod | Energia uderzenia | Przykład zastosowania |
|---|---|---|
| IK06 | 1 J | Wnętrza mieszkalne |
| IK07 | 2 J | Biura, korytarze |
| IK08 | 5 J | Pomieszczenia techniczne, garaże |
| IK09 | 10 J | Hale, magazyny, miejsca publiczne |
| IK10 | 20 J | Miejsca narażone na wandalizm, ruch wózków, zewnątrz |
Drzwi transparentne mają często niższą odporność niż drzwi pełne — przy ryzyku uszkodzeń mechanicznych wybierz drzwi pełne lub wzmocnione.
Ile miejsca potrzeba
Rozdzielnice modułowe
Liczbę modułów sumuje się z szerokości aparatów (wyłącznik 1P zwykle 1 moduł o szerokości 17,5 mm, RCD 4P — 4 moduły, SPD 4P — 4 moduły, listwy zaciskowe — zależnie od modelu) i dodaje rezerwę, zwykle 20–30%. Pamiętaj o miejscu na listwy N i PE oraz o przestrzeni na zgięcie przewodów.
Szafy
W szafach przemysłowych liczy się nie tylko powierzchnia płyty montażowej, ale też miejsce na korytka grzebieniowe, listwy zaciskowe i promień gięcia kabli zasilających. Kable o dużym przekroju potrzebują przestrzeni przy wprowadzeniu — zbyt płytka szafa to problem przy podłączeniu.
Ciepło w obudowie
Aparaty wydzielają ciepło — producenci podają straty mocy w watach. Zamknięta obudowa o wysokim IP oddaje ciepło gorzej niż obudowa wentylowana. Gdy temperatura wewnątrz przekracza dopuszczalną dla aparatów, wyłączniki zaczynają działać przy niższych prądach, a ich trwałość spada. Rozwiązania:
- większa obudowa lub obudowa metalowa,
- rozłożenie aparatów o dużych stratach,
- kratki wentylacyjne z filtrami (z uwzględnieniem wymaganego IP),
- wentylatory z termostatem lub klimatyzator szafowy w trudnych warunkach.
Producenci systemów rozdzielnic podają dopuszczalne straty mocy dla obudów — korzysta się z nich przy weryfikacji przyrostu temperatury według PN-EN 61439, o której piszemy w artykule rozdzielnica według PN-EN 61439.
Dodatkowe kryteria
- Odporność na UV — przy montażu na zewnątrz tworzywo musi być do tego przeznaczone.
- Zamki — kluczyk, wkładka patentowa, uchwyt na kłódkę; w miejscach dostępnych dla osób postronnych drzwi zamykane.
- Klasa ochronności — obudowy izolacyjne pozwalają uzyskać II klasę ochronności rozdzielnicy.
- Estetyka — w częściach reprezentacyjnych liczy się kolor i wykończenie drzwi.
Wprowadzenie kabli i dławnice
Miejsce i sposób wprowadzenia kabli warto zaplanować razem z obudową. Do obudów natynkowych i przemysłowych stosuje się dławnice kablowe dobrane do średnicy kabla i wymaganego IP; w obudowach modułowych — przepusty membranowe lub wyłamywane otwory. Kable wprowadzane od góry w pomieszczeniach wilgotnych mogą prowadzić wodę do wnętrza — w takich miejscach lepsze jest wprowadzenie od dołu lub z boku z pętlą ociekową. W dużych szafach stosuje się płyty dławnicowe, które można wyjąć i obrobić poza szafą. Dławnice i uchwyty kablowe znajdziesz w kategorii dławnice, uchwyty i opaski.
Przykładowe zestawienia
| Sytuacja | Propozycja |
|---|---|
| Mieszkanie, 12–20 obwodów | Rozdzielnica podtynkowa z tworzywa, 3–4 rzędy, IP30–40, drzwi pełne lub transparentne |
| Garaż w domu jednorodzinnym | Rozdzielnica natynkowa z tworzywa IP41–44, dławnice na wszystkich wprowadzeniach |
| Hala produkcyjna | Szafka stalowa IP55–66, IK08–IK10, płyta montażowa, wentylacja z termostatem |
| Zasilanie zewnętrzne (parking, oświetlenie terenu) | Obudowa poliestrowa IP65–66 odporna na UV, zamek |
Przy wyborze obudowy warto myśleć o całym cyklu życia rozdzielnicy. Obudowa, którą łatwo otworzyć, z wygodnym dostępem do zacisków i miejscem na opisy, skraca czas przeglądów i napraw. Zdejmowane osłony i płyty montażowe ułatwiają rozbudowę bez demontażu całości, a systemowe akcesoria tego samego producenta (szyny, wsporniki, maskownice) pozwalają dołożyć aparaty po latach bez dorabiania elementów. Tańsza obudowa bez tych udogodnień często okazuje się droższa w eksploatacji. Przed zakupem sprawdź więc w katalogu producenta, jakie akcesoria są dostępne dla danej serii obudów i czy seria jest nadal rozwijana.
Obudowy w automatics.pro
W kategorii rozdzielnice modułowe znajdziesz m.in. Legrand Practibox S i Nedbox, w kategorii szafy i obudowy rozdzielcze — szafki Atlantic i Marina oraz system XL3, a w kategorii wentylacja i klimatyzacja szaf — akcesoria do odprowadzania ciepła. Obudowę razem z aparaturą dobierzesz w konfiguratorze rozdzielnicy.