··PolskiEnglish
Region i język

Ceny brutto z VAT kraju dostawy.

KatalogDostawa i płatnościZapytanie ofertoweKonfiguratoryArtykuły +48 793 996 171
Opublikowano: ·6 min czytania·Autor:

Ograniczniki przepięć SPD typ 1, 2 i 3: kiedy stosować i jak dobrać

Typ 1, typ 2 czy T1+T2? Wyjaśniamy, jak działa ochrona przepięciowa w instalacji niskiego napięcia, które parametry SPD są ważne i jak uniknąć typowych błędów montażowych.

Spis treści
Ochrona przed przepięciami – wyładowanie w zwód, ograniczniki SPD, uziom i chronione urządzenia

Przepięcia w instalacji niskiego napięcia powstają przy wyładowaniach atmosferycznych (bezpośrednich i pobliskich) oraz przy operacjach łączeniowych w sieci. Uszkadzają przede wszystkim elektronikę: zasilacze, sterowniki pomp ciepła, falowniki fotowoltaiczne, ładowarki EV i urządzenia RTV. Ogranicznik przepięć (SPD, ang. surge protective device) ogranicza napięcie do poziomu, który urządzenia wytrzymują, i odprowadza prąd udarowy do uziemienia. Dobór SPD opisują normy PN-HD 60364-4-443 (kiedy stosować ochronę), PN-HD 60364-5-534 (dobór i montaż) oraz PN-EN 61643-11 (wymagania i badania ograniczników).

Typ 1, typ 2, typ 3 — czym się różnią

Typy SPD różnią się kształtem udaru, którym są badane, a więc rodzajem zagrożenia, przed którym chronią.

Typ (klasa badań)Udar probierczyGłówny parametrTypowe miejsce montażu
Typ 1 (T1)10/350 µs — część prądu piorunaIimpZłącze lub rozdzielnica główna budynku z instalacją odgromową lub zasilaniem napowietrznym
Typ 2 (T2)8/20 µs — przepięcia indukowane i łączenioweIn, ImaxRozdzielnica główna lub piętrowa
Typ 3 (T3)Fala kombinowanaUocBezpośrednio przy chronionym urządzeniu (gniazdo, listwa)

Popularne są ograniczniki T1+T2, które łączą obie funkcje w jednym aparacie i pozwalają zastosować jeden ogranicznik w rozdzielnicy głównej domu.

Kiedy ochrona przepięciowa jest wymagana

PN-HD 60364-4-443 wymaga ochrony przed przepięciami przejściowymi m.in. tam, gdzie przepięcie mogłoby zagrozić życiu ludzi, usługom publicznym, działalności handlowej lub przemysłowej albo dużej liczbie osób. W pozostałych przypadkach decyzję podejmuje się na podstawie oceny ryzyka opisanej w normie. W praktyce w nowych instalacjach, zwłaszcza z pompą ciepła, fotowoltaiką czy ładowarką EV, ogranicznik w rozdzielnicy głównej montuje się standardowo — jego koszt jest niewielki w porównaniu z ceną chronionych urządzeń.

Kiedy potrzebny jest typ 1

  • Budynek ma zewnętrzną instalację piorunochronną (LPS) — w złączu lub rozdzielnicy głównej stosuje się SPD typu 1 (lub T1+T2). Projekt ochrony odgromowej wykonuje się według serii PN-EN 62305.
  • Budynek zasilany jest linią napowietrzną — typ 1 jest zalecany, bo część prądu wyładowania w linię może dotrzeć do instalacji.

Jeśli budynek nie ma instalacji odgromowej i jest zasilany kablem ziemnym, zwykle wystarcza SPD typu 2 w rozdzielnicy głównej.

Parametry, które trzeba sprawdzić

  • Uc — maksymalne napięcie trwałej pracy. Dla sieci 230/400 V w układzie TN dobiera się SPD o Uc co najmniej 1,1 × U0, czyli co najmniej 253 V; w praktyce stosuje się aparaty 275 V lub 320 V.
  • Up — napięciowy poziom ochrony. Musi być niższy niż wytrzymałość udarowa chronionych urządzeń. Dla instalacji 230/400 V norma PN-HD 60364-5-534 wymaga, by Up ogranicznika w złączu instalacji nie przekraczał 2,5 kV.
  • In / Imax (typ 2) — znamionowy i maksymalny prąd wyładowczy. PN-HD 60364-5-534 wymaga In co najmniej 5 kA na każdy tor ochrony.
  • Iimp (typ 1) — prąd udarowy. Jeśli nie wyznaczono go z analizy ryzyka, przyjmuje się co najmniej 12,5 kA na każdy tor ochrony.
Wymagania dla SPD według PN-HD 60364-5-534
ParametrWymaganie
Uc (sieć 230/400 V, TN)≥ 1,1 × U0 = 253 V; w praktyce 275 V lub 320 V
Up w złączu instalacji≤ 2,5 kV
In (typ 2)≥ 5 kA na każdy tor ochrony
Iimp (typ 1), bez analizy ryzyka≥ 12,5 kA na każdy tor ochrony
Przewody przyłączeniowe SPDłącznie ≤ 0,5 m
Ściągawka: minimalne parametry ogranicznika przepięć w instalacji 230/400 V omówione w artykule.

Montaż w rozdzielnicy: najczęstsze błędy

Za długie przewody przyłączeniowe

Napięcie, które „widzi” chronione urządzenie, to Up ogranicznika plus spadek napięcia na przewodach przyłączeniowych. Dlatego przewody od szyny fazowej do SPD i od SPD do szyny PE powinny być jak najkrótsze — PN-HD 60364-5-534 zaleca, by ich łączna długość nie przekraczała 0,5 m. Pomaga montaż SPD tuż przy szynie PE i połączenie w układzie „V” (przewód wchodzi i wychodzi z tego samego zacisku).

Brak zabezpieczenia SPD

Ogranicznik pod koniec życia może ulec zwarciu. Producent podaje maksymalną wartość bezpiecznika lub wyłącznika przed SPD. Jeśli zabezpieczenie nadprądowe w obwodzie zasilającym (np. zabezpieczenie przedlicznikowe) ma większy prąd znamionowy, ogranicznik wyposaża się we własne zabezpieczenie o wartości podanej przez producenta.

SPD za wyłącznikiem różnicowoprądowym

W układzie TN ograniczniki montuje się zwykle po stronie zasilania wyłącznika różnicowoprądowego. Jeśli SPD musi być za RCD, stosuje się RCD odporny na udary (np. typu S).

Zbyt duża odległość od urządzeń

Przy długich obwodach (orientacyjnie powyżej 10 m od ogranicznika) skuteczność ochrony maleje. Dla wrażliwej elektroniki daleko od rozdzielnicy stosuje się dodatkowy SPD typu 2 w rozdzielnicy piętrowej lub typu 3 przy urządzeniu.

Przykładowy dobór dla domu jednorodzinnego

SytuacjaRozwiązanie
Zasilanie kablem, brak instalacji odgromowej, TN-C-SSPD typ 2, 3P+N lub 4P, Uc 275–320 V, w rozdzielnicy głównej
Instalacja odgromowa lub zasilanie napowietrzneSPD T1+T2 w rozdzielnicy głównej
FotowoltaikaDodatkowo SPD po stronie DC dobrany do napięcia łańcucha (np. 1000 V DC)
Sprzęt RTV, komputerySPD typ 3 w gnieździe lub listwie

Kontrola i wymiana ograniczników

Ogranicznik przepięć zużywa się przy każdym większym udarze. Większość aparatów modułowych ma wskaźnik stanu (okienko zmieniające kolor) i wymienne wkłady, dzięki czemu po zadziałaniu nie trzeba wymieniać całej podstawy. Dobra praktyka to kontrola wskaźników po burzy i przy okresowych przeglądach instalacji. Niektóre modele mają styk sygnalizacyjny, który można podłączyć do systemu automatyki budynku, aby zużycie ogranicznika nie umknęło uwadze.

Pamiętaj też o liniach sygnałowych: przepięcie może wejść do budynku nie tylko przewodami zasilającymi, ale także przez antenę, linię telekomunikacyjną czy przewody do bramy. Do pełnej ochrony elektroniki stosuje się ograniczniki przeznaczone do tych linii.

Ograniczniki w ofercie automatics.pro

W kategorii ograniczniki przepięć znajdziesz serię Legrand ON 300 w wersjach typ 2 (np. Imax 12, 20 i 40 kA, Uc 275 lub 320 V) oraz T1+T2 (Iimp 12,5 kA, Uc 320 V) w konfiguracjach 1P+N, 3P, 3P+N i 4P, a także wymienne wkłady. Do fotowoltaiki są ograniczniki typu 2 na 1000 V DC w kategorii fotowoltaika. Elementy zewnętrznej ochrony odgromowej są w kategorii ochrona odgromowa.

Miejsce na SPD warto zaplanować od początku — w konfiguratorze rozdzielnicy dodasz ogranicznik do projektu razem z resztą aparatury. Więcej o zabezpieczeniach przeczytasz w artykule wyłączniki nadprądowe i różnicowoprądowe.

Najczęstsze pytania

Czy w domu bez piorunochronu potrzebny jest SPD typu 1?
Zwykle nie. Przy zasilaniu kablem ziemnym i braku zewnętrznej instalacji odgromowej zazwyczaj wystarcza SPD typu 2 w rozdzielnicy głównej. Typ 1 stosuje się przy instalacji odgromowej, a przy zasilaniu napowietrznym jest zalecany.
Jakie Uc wybrać dla instalacji 230/400 V?
W układzie TN Uc powinno wynosić co najmniej 1,1 × U0, czyli 253 V. W praktyce stosuje się ograniczniki o Uc 275 V lub 320 V.
Jak długie mogą być przewody do ogranicznika przepięć?
Jak najkrótsze. PN-HD 60364-5-534 zaleca, by łączna długość przewodów od przewodu fazowego do SPD i od SPD do szyny PE nie przekraczała 0,5 m.
Czy SPD montuje się przed czy za wyłącznikiem różnicowoprądowym?
W układzie TN zwykle przed RCD (od strony zasilania). Jeśli SPD musi znaleźć się za RCD, stosuje się wyłącznik różnicowoprądowy odporny na udary, np. typu S.

← Wszystkie artykuły