Instalacja fotowoltaiczna: rozdzielnica AC/DC i zabezpieczenia krok po kroku
Strona DC fotowoltaiki rządzi się innymi prawami niż zwykła instalacja 230 V. Omawiamy aparaturę w rozdzielnicy DC i AC, dobór napięć znamionowych i najczęstsze błędy.

Instalacja fotowoltaiczna ma dwie części o zupełnie różnych właściwościach. Po stronie DC — od modułów do falownika — płynie prąd stały o napięciu sięgającym kilkuset, a w większych instalacjach nawet 1000 V i więcej. Po stronie AC falownik oddaje energię do zwykłej instalacji 230/400 V. Wymagania dla instalacji PV opisuje norma PN-HD 60364-7-712. Poniżej przechodzimy przez aparaturę obu stron i podpowiadamy, na co uważać.
Dlaczego prąd stały jest trudniejszy
Prąd przemienny przechodzi przez zero sto razy na sekundę, co ułatwia gaszenie łuku przy rozłączaniu. Prąd stały nie ma przejścia przez zero — łuk przy rozłączaniu pod obciążeniem jest stabilny i może uszkodzić aparat lub wywołać pożar. Dlatego po stronie DC stosuje się wyłącznie aparaty przeznaczone do prądu stałego, z napięciem znamionowym DC co najmniej równym maksymalnemu napięciu łańcucha. Zwykły wyłącznik czy rozłącznik do AC nie nadaje się do strony DC.
Uwaga: moduły PV wytwarzają napięcie zawsze, gdy pada na nie światło. Rozłączenie falownika nie odłącza napięcia na przewodach od modułów. Prace po stronie DC planuje się z uwzględnieniem tego faktu.
Strona DC: co zawiera rozdzielnica DC
Rozłącznik DC
Służy do odłączenia generatora PV od falownika na czas prac i serwisu. Wiele falowników ma rozłącznik DC wbudowany; jeśli go nie ma lub falownik jest daleko od modułów, stosuje się zewnętrzny rozłącznik DC. Kluczowe parametry: napięcie znamionowe DC (np. 800 V lub 1000 V DC), prąd znamionowy i liczba torów.
Bezpieczniki gPV
Gdy kilka łańcuchów pracuje równolegle, uszkodzony łańcuch może być zasilany wstecznie prądem pozostałych. Jeśli ten prąd może przekroczyć dopuszczalny prąd wsteczny modułu (podany w karcie modułu), łańcuchy zabezpiecza się bezpiecznikami o charakterystyce gPV. W małych instalacjach z jednym lub dwoma łańcuchami na wejście MPPT bezpieczniki zwykle nie są potrzebne — decyduje obliczenie dla konkretnych modułów.
Ogranicznik przepięć DC
Ogranicznik po stronie DC chroni wejścia falownika przed przepięciami indukowanymi w długich przewodach od modułów. Dobiera się go do maksymalnego napięcia generatora PV (np. 600 V lub 1000 V DC) i montuje możliwie blisko falownika; przy dużej odległości modułów od falownika rozważa się drugi ogranicznik przy modułach. Ograniczniki do PV badane są według norm dla SPD do instalacji fotowoltaicznych (PN-EN 61643-31).
Przewody solarne
Po stronie DC stosuje się przewody przeznaczone do instalacji PV, np. H1Z2Z2-K (PN-EN 50618), odporne na UV i wysoką temperaturę. Przewody plus i minus prowadzi się blisko siebie, by ograniczyć powierzchnię pętli indukcyjnej.
Strona AC: zabezpieczenia falownika
- Wyłącznik nadprądowy w obwodzie falownika — dobrany do maksymalnego prądu wyjściowego falownika i obciążalności przewodu, zgodnie z instrukcją producenta.
- Wyłącznik różnicowoprądowy, jeśli jest wymagany w danym układzie — typ zależy od falownika. Gdy producent deklaruje, że falownik nie może wprowadzić prądu stałego do instalacji, wystarcza typ A; w przeciwnym razie typ B. Więcej w artykule wyłącznik różnicowoprądowy typ AC, A, F czy B.
- Ogranicznik przepięć AC — typ 2 (lub T1+T2, gdy budynek ma instalację odgromową) w rozdzielnicy głównej. Zasady opisujemy w artykule o ogranicznikach przepięć SPD.
- Rozłącznik lub wyłącznik umożliwiający odłączenie falownika od sieci, łatwo dostępny i opisany.
Obudowa i oznakowanie
Rozdzielnice DC montuje się często na zewnątrz lub na strychu, gdzie panują wysokie temperatury. Liczy się stopień ochrony IP (na zewnątrz zwykle IP65), odporność na UV i dopuszczalne napięcie DC obudowy. Wszystkie rozdzielnice i puszki ze stroną DC oznakowuje się ostrzeżeniem, że części czynne mogą pozostawać pod napięciem po odłączeniu falownika. Przy złączu i w rozdzielnicy głównej warto umieścić informację o obecności instalacji PV — ułatwia to pracę serwisowi i strażakom.
Najczęstsze błędy
- Aparat AC lub o zbyt niskim napięciu DC po stronie DC.
- Pominięcie wpływu niskiej temperatury: napięcie modułów rośnie przy mrozie, więc napięcie łańcucha liczy się dla najniższej przewidywanej temperatury.
- Odwrotna polaryzacja przy podłączaniu rozłącznika lub wyłącznika DC, który wymaga określonej biegunowości.
- RCD niewłaściwego typu po stronie AC.
- Duże pętle przewodów DC zwiększające indukowane przepięcia.
Przykładowe zestawienie dla domu (ok. 10 kW, falownik trójfazowy, 2 łańcuchy)
| Strona | Aparatura |
|---|---|
| DC | Rozłącznik DC 1000 V (jeśli falownik nie ma wbudowanego), SPD typ 2 PV 1000 V DC, obudowa PV IP65 |
| AC | Wyłącznik 3P wg instrukcji falownika, RCD wg deklaracji producenta falownika (A lub B), SPD typ 2 w rozdzielnicy głównej |
| Przewody | H1Z2Z2-K po stronie DC; przewód AC dobrany do prądu i spadku napięcia |
Odbiór i dokumentacja
Przed uruchomieniem instalację PV sprawdza się i mierzy: m.in. ciągłość przewodów ochronnych, rezystancję izolacji obwodów DC, napięcie obwodu otwartego i prąd zwarciowy łańcuchów, poprawność polaryzacji. Wyniki wraz ze schematem (liczba modułów w łańcuchu, typy aparatów, przekroje przewodów) trafiają do dokumentacji powykonawczej. Mikroinstalację przyłącza się do sieci po zgłoszeniu do operatora systemu dystrybucyjnego — wymagane dokumenty określa operator.
Aparatura PV w automatics.pro
W kategorii fotowoltaika znajdziesz m.in. rozdzielnice Legrand Plexo3 PV (1000 V DC, IP65), rozłączniki PV (np. 32 A i 63 A, 1000 V DC), wyłączniki nadprądowe PV na 800 i 1000 V DC, wkładki gPV oraz ograniczniki przepięć typu 2 na 1000 V DC. Aparaturę strony AC dobierzesz w kategoriach wyłączniki nadprądowe, wyłączniki różnicowoprądowe i ograniczniki przepięć, a rozdzielnicę zaplanujesz w konfiguratorze rozdzielnicy.